English Flag

Audit Software

حرکت از حسابداری سنتی به سمت سیستم‌های جدید حسابداری از تحولات بزرگ دهه‌ی اخیر در حوزه‌ی مالی به حساب می‌آید. ورود نرم‌افزارهای قدرتمند حسابداری در سازمان‌های مختلف، به تسهیل درفعالیت‌های مالی سازمان‌ها منجر شده است. این نرم‌افزارها امروزه قادر هستند تا حجم زیادی از تراکنش‌های مالی را پشتیبانی کنند و زیربخش‌های مختلف سازمان‌ها را به هم متصل کنند. از طرف دیگر، نیاز به حسابرسی سازمان‌ها به منظور اثبات ادعاهای مربوط به فعالیت‌ها و وقایع اقتصادی آن‌ها بیش از پیش احساس می‌شود. اما متأسفانه هنوز سیستم حسابرسی جامعی که بتواند برطرف‌کننده‌ی نیاز حسابرسان ایرانی باشد طراحی نشده و همین امر باعث شده است حسابرسان ایرانی به استفاده از روش‌های حسابرسی سنتی محدود باشند و در خلاء بازار نرم‌افزارهای تخصصی حسابرسی، از نرم‌افزارهایی مانند اکسل استفاده کنند. اين نوع استفاده از نرم‌افزارهاي عمومي باعث خطاهای بسیاری در طی فرایند حسابرسی می‌شود. حسابرسی به شکل سنتی قادر به حسابرسی تمامی وقایع اقتصادی سازمان‌ها به دلیل حجم زیاد آن‌ها نیست و این امر موجب مي‌شود، حسابرسی مبتنی بر ریسک به طور نمونه‌ای انجام شود که با تعریف جامع حسابرسی در تناقض است.

نیاز به سیستم‌های حسابرسی جدید در دنیا باعث شد تا تلاش‌هایی در این زمینه توسط تیم‌های مختلف انجام شود که منجر به تولید نرم‌افزارهای [1]ACL و [2]IDEA شده که به ترتیب متعلق به کانادا و آمریکا است. این دو نرم‌افزار درصد بزرگی از سهم بازار را به خود اختصاص داده‌اند. در این مقاله نرم‌افزار ACL به عنوان معروف‌ترین نرم‌افزار حسابرسی، از جهت میزان کاربردی بودن در حسابرسی ایران مورد بررسی قرار می‌گیرد و مزایا و معایب آن از دیدگاه­های مختلف مطرح می‌شود. همچنین، انتظارات از یک نرم‌افزار حسابرسی مطرح می‌شود و با نرم‌افزار ACL مقایسه می‌شود.

 1. انتظارات از نرم‌افزار حسابرسی

با توجه به حجم زیاد تراکنش­های مالی سازمان­ها، حسابرسی سنتی بسیار زمان­بر است. از سوی دیگر، بدون استفاده از نرم‌افزار‌های تخصصی حسابرسی، انجام آزمون‌های مختلف حسابرسی می‌تواند با خطاهای محاسباتی نیز همراه باشد. در جدول یک، انتظارات از یک نرم‌افزار حسابرسی جامع بیان شده و مشخص می­کند این نیاز را نرم­افزار ACL برآورده می‌کند یا خیر.

جدول 1: انتظارات از یک سیستم حسابرسی

انتظارات نرم‌افزار ACL
نمایش چرخه‌های حسابرسی و آزمون‌های هر چرخه خیر
استخراج خودکار اطلاعات از نرم‌افزارهای حسابداری ایرانی خیر
شناسایی استثناها بله
کمک در انجام عملیات محاسباتی زمان‌بر و تکراری بله
بررسی صددرصد داده‌ها بله
اشتراک‌گذاری اطلاعات بله (فقط نسخه سرور)
بایگانی اطلاعات دوره‌های مالی مختلف نیمه خودکار
توانایی مدیریت و تجزیه و تحلیل داده‌های با حجم بالا بله
تهیه کاربرگ‌های مختلف خیر
حسابرسی مستمر بله
رابط کاربری نرم‌افزار حسابرسی ضعیف
میزان تخصص مورد نیاز برای کار با نرم‌افزار نیاز به تخصص بالا در زمينه برنامه‌نويسي
خرید و پشتیبانی هزینه بالا و بدون            پشتیبانی

همان­طور که جدول یک نشان می‌دهد، انتظارات از یک نرم‌افزار حسابرسی، بسیار فراتر از نرم‌افزار ACL است. در ادامه، مواردی که نرم‌افزار ACL قادر به انجام آن نیست یا در آن ضعف دارد، با جزییات بیش‌تر، مورد بررسی قرار می‌گیرد.

1-1: نمایش چرخههای حسابرسی و آزمونهای هر چرخه

با توجه به فرایندهای مشخص در حسابرسی، می‌توان اجرای حسابرسی چرخه‌های مختلف را به کاری نیمه‌خودکار تبدیل کرد. به عبارت دیگر، نرم‌افزار حسابرسی بتواند آزمون‌های حسابرسی این چرخه‌ها را از قبل در خود جای دهد و در زمان نیاز حسابرس، خدمات لازم را به وی ارائه کند. این کار جدا از این‌که می‌تواند اجرای آزمون‌های حسابرسی کامل چرخه‌ها را تضمین کند، قادر است سرعت اجرای حسابرسی چرخه‌ها را نیز بالا ببرد. معمولاً حسابرسی چرخه‌ها توسط حسابرس به صورت تکراری در شرکت‌های مختلف اجرا می‌شود که می‌توان با تعریف چرخه‌ها و آزمون‌های حسابرسی مربوط به هر یک از آن‌ها، این نقیصه را برطرف کرد.

1-2:استخراج خودکار اطلاعات از نرم‌افزارهای حسابداری ایرانی

یکی از موارد بسیار زمان‌بر برای حسابرس، جاب­جایی اطلاعات (ورود و خروج) بین نرم‌افزار حسابداری و نرم‌افزارهای دیگر برای انجام کنترل‌های محاسباتی مختلف حسابرسی است. با توجه به این‌که بیش از 80 درصد نرم‌افزارهای حسابداری در ایران متعلق به چند شرکت هستند، می‌توان رابط مستقیمی به پایگاه داده آن نرم‌افزارها ایجاد کرد که از ورود و خروج اطلاعات توسط حسابرس جلوگیری شود. این‌کار علاوه بر بالا بردن سرعت، دقت را نیز افزایش می‌دهد.

1-3: اشتراکگذاری اطلاعات

از آن‌جایی که کار حسابرسی به صورت گروهی در شرکت‌ها انجام می­شود، نیاز به اشتراک‌گذاری اطلاعات بسیار ضروری است. ممکن است، اجرای یک آزمون خاص حسابرسی، نیاز به چند حسابرس داشته باشد که توسط اشتراک‌گذاری اطلاعات این کار با سرعت و دقت بالا حاصل می‌شود. نسخه‌ی کلاينت client نرم‌افزار ACL، قابليت به اشتراک گذاري داده‌ها را ندارد و در نسخه‌ی سرور server این نرم‌افزار نيز اطلاعات بايد از روي کلاينت‌ها به سرور انتقال يافته تا شرايط اشتراک‌گذاري فراهم شود.

1-4: بایگانی اطلاعات دوره­های مالی مختلف

متاسفانه در سیستم سنتی حسابرسی، خروجی آزمون‌های حسابرسی در کاربرگ‌های کاغذی ارایه می‌شود. در این حالت، فرایند ردگیری نتایج، کار دشواری است و به بررسی و پیدا کردن اطلاعات از داخل پرونده‌های مختلف نیاز است.

یکی از وظایف نرم‌فزارهای حسابرسی، بایگانی الکترونیکی اطلاعات است. این کار مزایای فراوانی برای حسابرسی ایجاد می­کند که در ادامه به برخی از آن‌ها اشاره می‌شود:

  • حسابرسان در دوره‌های مالی بعد، به‌راحتی می‌توانند با بررسی فایل الکترونیکی، به اطلاعات دوره‌ی قبل دسترسی داشته باشند.
  • قابلیت ردگیری فرایند آزمون‌های انجام شده و نتایج حاصله در بسیاری از موارد امکان‌پذیر می‌شود. با استفاده از این ویژگی، می‌توان در زمان وجود مشکل، نتایج را به راحتی بررسی کرد.
  • تمامی فرایند­ها و گام‌های لازم برای رسیدن به نتایج توسط حسابرسان ذخیره می­شود که کار حسابرس را برای دوره‌ی مالی آتی، بسیار ساده‌تر می­کند و حسابرس به پیاده­سازی این فرایندها در دوره‌ی مالی بعد نیاز ندارد.
  • نسخه پایگاه داده در هر دوره‌ی مالی بایگانی می‌شود تا در هر زمان در دسترس باشد.

اين مهم در نرم‌افزار ACL به صورت خودکار انجام نمي‌شود و کاربر خود بايد مديريت دوره‌هاي مختلف اطلاعات را برعهده گيرد.

1-5: تهیه‌ی کاربرگ­های مختلف

یکی از قابلیت‌های مورد نیاز در نرم­افزار حسابرسی، ارائه‌ی کاربرگ‌های مختلف به همراه امکان چاپ است. تهیه‌ی کاربرگ­ها علاوه بر بالا بردن سرعت در ویرایش اطلاعات، امکان بایگانی کردن آن­ها را نیز فراهم می­کند. قابليت تهيه‌ی کاربرگ در ACL وجود ندارد و اين موضوع با ترفندهاي برنامه‌نويسي ميسر مي‌شود؛ اما نوشتن برنامه‌اي جهت کاربرگ‌هاي هر دوره‌ی مالي در اين محيط مقرون به صرفه نیست.

1-6: رابط کاربری نرم‌افزار حسابرسی

رابط کاربری نرم‌افزار ACL به صورت صفحه‌گسترده [3] است که داده‌ها را به صورت چندین جدول نمایش می‌دهد. این رابط کاربری باعث می‌شود حسابرس در طول انجام آزمون‌های حسابرسی با تعداد زیادی از جداول مواجه شود که مدیریت آن‌ها دشوار است. همچنین، این رابط کاربری قادر نیست تا جریان رشته‌های زیرعملیات را برای رسیدن به نتیجه‌ی نهایی نمایش دهد و کاربر مجبور است برای اجرای یک آزمون خاص، به ترتیب، رشته‌های مختلف زیرعملیات مختلف را انجام دهد تا به نتیجه‌ی نهایی برسد. البته با توجه به اين که امکان اسکريپت‌نويسي در محيط ACL وجود دارد، براي اجراي هر زیر‌عمليات مختلف به صورت يکجا، مي‌بايد برنامه‌نويسي انجام شود که اين مهم از تخصص بیش‌تر حسابرسان خارج است.

1-7: میزان تخصص مورد نیاز برای یادگیری نرم‌افزار

همان طور که عنوان شد، قدرت نرم‌افزار ACL در زبان اسکریپتی آن است که نیاز است برای بهره‌برداری از توان این نرم‌افزار، زبان اسکریپتی آن یادگرفته شود. با توجه به سطح دانش برنامه‌نویسی حسابرسان ایرانی، متأسفانه یادگیری این زبان به‌راحتی امکان‌پذیر نیست. علاوه بر نیاز به تخصص بالا، اجرای یک فرایند حسابرسی به طراحی و اجرای تعداد زیادی کد اسکریپت نیاز دارد که بسیار زمان‌بر است. همچنین عدم پشتبانی نرم‌افزار ACL تا نگارش 9 آن از زبان فارسی و نداشتن help فارسی در نرم‌افزار، باعث می‌شود روند یادگیری این نرم‌افزار دشوارتر شود.

1-8: خرید و پشتیبانی

نسخه‌ی سرور نرم‌افزار ACL دارای قیمت بالایی است. از آن‌جایی که موسسه‌های حسابرسی نیاز به تعداد زیادی از این نرم‌افزار برای حسابرسان دارند، خرید آن دشوار است. همچنین، یکی از مواردی که در خرید نرم‌افزار بسیار ضروری به نظر می‌رسد، پشتیبانی نرم‌افزار است که به دلیل تحریم‌های اقتصادی، به نظر نمی‌رسد پشتیبانی از این نرم‌افزار در شرایط کنونی در کشورمان به صورت واقعي امکان‌پذیر باشد.

نتیجه‌گیری

طراحی و پیاده‌سازی نرم‌افزار حسابرسی بومی شده، برای حسابرسان ایرانی بسیار ضروری به نظر می‌رسد. حسابرس با استفاده از چنین نرم‌افزاری می‌تواند بسیاری از آزمون‌های زمان‌بر را به سرعت و با دقت بالا انجام دهد. نرم‌افزار حسابرسی علاوه بر انجام کارهای محاسباتی زمان‌بر، باید قادر باشد حسابرس را در طول دوره‌ی انجام حسابرسی یاری کند. نرم‌افزار ACL برای انجام بعضی از آزمون‌های حسابرسی مفید است ولی کافی نیست. به طور کلی، از معایب این نرم‌افزار می‌توان به رابط کاربری پیچیده، نیاز به دانش برنامه‌نویسی، عدم تعریف چرخه‌های حسابرسی، عدم تطبیق با پایگاه داده‌های نرم‌افزارهای حسابداری ایرانی به طور خودکار، عدم پشتیبانی و قیمت بالای آن اشاره کرد.

عباس وفادار، حسابدار رسمی

علی بلالی، کارشناس ارشد فناوری اطلاعات

منبع: فصلنامه تخصصی جامعه ی حسابداران رسمی ایران"حسابدار رسمی"، شماره 26، تابستان 1393

 [1] www.acl.com

[2] www.audimation.com

[3] spreadsheet